كاربرد نظريه هاي اقتضايي و سيستمي در مديريت آموزشي
به نام آنكه جان را فكرت آموخت
كاربرد نظريه هاي اقتضايي و سيستمي در مديريت آموزشي
گردآورندگان: مريم جهانفر و سهيلا رفيعي
نگرش اقتضايي مديريت
در اين نگرش، "يک راه" براي انجام دادن کارها وجود ندارد و بر نسبيت و احتمالي بودن پاسخها در حوزه مديريت تأکيد دارد. عوامل متعددي چون بافت تمدن فرهنگي، هويت ملي تاريخي و... همگي در موفقيت يا عدم يک رويکرد دخيل اند. اين نگرش مديريتي بر شعار «هر چيزي به موقعيت بستگي دارد » استوار است. سه متغير مهم در مديريت اقتضايي:
1- الزامات خارجي (محيط)؛ 2- فنون و فن آوري به کار رفته؛ 3- افراد و کارکنان مجموعه آموزشي.
تئوري اقتضايي فيدلر:
اين تئوري براساس تأثير متغيرها بر سازمان است. زيرا راه و روش اداره سازمان بستگي به نوع و شيوة رهبري دارد که اين شيوه رهبري وابسته به متغيرهاي دروني و بيروني است.
متغييرهاي محدود کننده:
1- اندازة سازمان، 2- چگونگي انطباق با محيط اطراف، 3- تفاوت منابع، 4- ميزان اتکا به تکنولوژي
از تفکرات مهم در تئوري اقتضايي که مديران آموزشي بايد به آن توجه داشته باشند:
1- در مديريت يک شيوه جهاني و بهترين شيوه وجود ندارد.
2- مدير آموزشي بايد به حوزه هاي رفتاري در مدرسه خود اشراف داشته باشد.
3- نيازها را شناسايي كند.
4- عدم اطمينان محيطي، عوامل محيطي
پيشنهادات کاربردي اين نظريه در مديريت آموزشي:
1- زمينه خلاقيت و نوآوري با توجه به تشويق و احترام به کارکنان فراهم آورده شود.
2- مدير آموزشي بايد چالش پذير باشد.
3- مدير آموزشي به شناسايي فرصت ها بپردازد و از آن به خوبي استفاده نمايد.
4- ايجاد فضاي آزاد، امن و غني براي يادگيري فراهم آورد.
5- انعطاف پذير باشد.
6- مديريت بحران به خوبي فرا گرفته باشد و بتواند در موقعيتهاي بحراني به خوبي عمل کند.
نگرش سيستمي مديريت
در اين نگرش سازمانها به مثابه سيستم هايي هستند که اجزاي آنها در تعامل با يکديگر و محيط قرار داردند. همچنين در اين نظريه سازمان به عنوان سيستمي «فني- اجتماعي» نيز مطرح مي شود که جنبه فني آن ابزارها، ماشين ها و وسايل هستند و جنبه اجتماعي بيانگر روابط کارکنان در درون سازمان و انتظارات کارکنان و مديران است.
انواع سيستم:
سيستم باز: در اين سيستم سازمان يا محيط آموزشي (مدرسه) با محيط خود ماده، انرژي يا اطلاعات مبادله ميکند و در کنش و واکنش متقابل قرار دارد.
سيستم بسته: تعامل تنها در اجزاء درون سازمان با محيط آموزشي وجود دارد و از محيط بيرون تأثيرپذير نيست.
خصوصيات نگرش سيستمي:
· عناصر مختلف در يک سيستم، يکپارچه و به هم وابسته هستند.
· بين عناصر مختلف ارتباط متقابل وجود دارد.
· هر سيستم داراي هدف و مقصود است.
· سيستم هاي باز مي توانند با شرايط اوليه يکسان و از طرق مختلف به نتايج يکساني دست پيدا کنند.
هر سيستم داراي 3 جنبه مهم مقصد، جريان و محتوا است.
سيستم مدرسه از درون داد دانش آموز، ميان داد فعاليت يادگيري و فارغ التحصيلان به عنوان برون داد و بازخورد آن سنجش تحقق هدفهاي آموزش و پرورش کنترل کننده است.
گروههاي کوچک، وظايفي در ارتباط با هدف کلي سيستم انجام ميدهند. اين گروههاي کوچک در هر سيستم
خرده سيستم ناميده مي شوند که داخل سيستم قرار دارند و آن سيستم بزرگتر به عنوان فرا سيستم است. براي مثال
مي توان دانش آموز را به عنوان خرده سيستم و مدرسه به عنوان يك فرا سيستم درنظر گرفت.
نظريه آشوب: اين نظريه از جمله رهيافتهاي سيستمي و اقتضايي مديريت محسوب مي شود كه با بررسي حالات سيستم در لحظات گوناگون همواره نظم ذاتي را به نمايش ميگذارد که در آشفته ترين حالت همواره در محدوده مرزهاي جمعيتي حرکت ميکند و هرگز از آن خارج نميشود كه در درون اين بي نظمي و آشوب، نظمي وجود دارد که به طور شگفتانگيزي زيباست.
كاربرد تئوري سيستمي درمديريت آموزشي
مفهوم سه بعدي مديريت آموزشي 3 جزء اصلي دارد:
1- کار يا وظيفه مدير
2- شخص مدير
3- زمينه اجتماعي کار مدير
تحليل فراتر سه اجزاء اصلي زمينه اجتماعي کار مدير:
1- محتوا: مسئوليت مدير آموزش فقط ارتباط متقابل مؤثر ميان مدرسه و اجتماع.
2- فراگرد: روشي براي انجام دادن وظايف است براساس تصميمگيري معتدل.
3- توالي: روش کار مدير بايد از تولي زماني برخوردار باشد، همچنين با شناسايي شرايط و عوامل موثر در کار و بازبيني سوابق گذشته تصميمگيري نمايد.
منابع
1. مباني سازمان ومديريت، دكتر علي رضائيان، انتشارات سمت، 1381
2. مديريت آموزش، كمبل وايلز، ترجمة دكتر محمدعلي طوسي، مركز آموزش دولتي، 1380.
3. سازمان و مديريت نظام آموزشي، علاقه بند، نشر روان، 1380.
4. مقدمه اي بر مديريت، نگرش اقتضائي، فرد لوناتر، ترجمة عباس مرزبان، ترجمة مركز پژوهشهاي مطالعات اداري، 1378.
5. سازمان ومديريت تئوري اقتضا، عليرضا امير كبيري، انتشارات هور، 1376.
به نام خداوند جان و خرد